Schoenfabriek N.V. Wellen en Co.

© Henk Hendriks; Digitale bewerking 21-12-2016 Marcel van Dinteren/Stichting Noviomagus.nl

N.V. Schoenfabriek Wellen en Co. Nijmegen 1929-1982

door Henk Hendriks


Oud bedrijfsgebouw van Wellen en Co Groesbeeksedwarsweg 185 (foto Henk Hendriks)


De Groesbeeksedwarsweg heeft in het bedrijfsleven van de wijk Altrade een behoorlijke plaats ingenomen. Dat is voornamelijk te danken geweest aan de schoenfabriek van Wellen. Na de Nimco en de Robinson was dit de derde schoenfabriek, die in Nijmegen Oost van de grond kwam.

De oorsprong ervan moeten we zoeken in de benedenstad. Daar hebben twee mensen elkaar gevonden. De een Jan Wellen, had goede zaken gedaan met zijn Coöperatieve kruideniersvereniging 'Onze Kracht' en was op zoek naar een goede geldbelegging.


De Gelderlander 23-10-1929

De ander Henk van Wijck, was werkzaam op het hoofdkantoor van Terwindt en Arntz, een groep van Waalsteenfabrikanten, maar hem lokte het eigen ondernemerschap. Samen hebben ze in 1929 een schoenbedrijf overgenomen op de Jodenberg 3-5. Dat bedrijf produceerde hoofdzakelijk 'Schluffen', z.g. pantoffels vaak voorzien van een wreefband. Dit schoeisel werd veel gedragen in die tijd, voor zowel binnen als buiten. De eigenaren de gebroeders Dinnissen zaten financieel in moeilijkheden en zijn na de overname tot 1932 aan de zaak verbonden gebleven.

Al spoedig bleek de ruimte te klein en nog in datzelfde jaar besloten Wellen en van Wijck tot de bouw van een nieuwe fabriek aan de Groesbeeksedwarsweg 117 (1932) 185 (1936). De zaak heette toen nog 'Dinco' naar haar oprichter.


De Gelderlander 04-02-1933

Na een proces met de Nimco, die vond, dat deze naam teveel op de hare geleek, moest de merknaam veranderd worden. Het werd nu 'Nijma'. Intussen was de zaak zelf omgezet in de Naamloze Vennootschap Wellen & Co. Ook in de jaren vóór de oorlog heeft ze een grote bloei gekend, zodat ze herhaaldelijk werd uitgebreid en in 1940 tot honderd werknemers in dienst had. In het begin fabriceerde men uitsluitend kinderschoenen, wat later ook meisjesschoenen; vlak voor de oorlog werden ook damesschoenen aan het productiepakket toegevoegd.


(Advertenties Digitale collectie Henk Hendriks)

In de tweede wereldoorlog zijn er veel moeilijkheden geweest. In 1936 was -zoals toen meer gebruikelijk in de schoenindustrie- een Duitse bedrijfsleider aangesteld, die zich op 10 mei 1940 plotseling in het bruin vertoonde. Er werd geëist, dat de fabriek moest omschakelen op Duitse Wehrmachtschoenen, waarop ze niet is ingegaan. Op 8 september 1941 overleed J.W. Wellen op 59-jarige leeftijd.
Dhr. Wellen was naast directeur van de schoenfabriek gedurende enige jaren lid van de gemeenteraad van Nijmegen en was een der stichters van het bospark 'De Vossenlaan' en voorts oprichter van de bekende Coöperatieve Inkoopvereniging 'Onze Kracht' voor den middenstand.

Onder de steeds moeilijker wordende bezettings-omstandigheden werd met kunst en vliegwerk de productie op bescheiden schaal vooral voor de Nederlandse bevolking voortgezet. Uit die periode dateren de bekende schoenen met houten zolen.

Tot besluit van de ellende werd op 19 september 1944 de fabriek door een granaat getroffen en brandde ze totaal af.


Restanten van de Schoenfabriek Wellen & Co na een granaatinslag in de nacht van 19 op 20 september.


De man geheel links is bedrijfsleider Dhr. Nijs, de derde man van links is Dhr. Laros.
(Fotopersbureau Gelderland - Regionaal Archief Nijmegen)

Nog tijdens de Oorlogswinter is van Wijck met de heropbouw gestart. De animo was zo groot, dat intussen al met de productie begonnen werd in de naastgelegen werkplaats van aannemer Arts. Als kantoor gebruikte men diens tuinhuisje. Nog tijdens de bouwperiode overleed van Wijck begin 1948 volkomen onverwacht.

Eerst is extreem gezocht naar een vervangend directeur, omdat zijn zoons een andere opleiding aan het volgen waren. Toen dit niet lukte, heeft eerst een zoon de leiding overgenomen, enkele jaren later gevolgd door een tweede. Het lukte hun het bedrijf opnieuw tot bloei te brengen, zodat in de zestiger jaren 300 mensen in dienst waren. Er werden toen nog alleen maar speciaal damesschoenen onder het merk 'Carall' gemaakt, die ook naar Duitsland, België en Zweden geëxporteerd werden. Er waren aparte stikkerijen in Gendt en Groesbeek. In 1964 werd de fabriek in Nijmegen zelfs uitgebreid.

In de zeventiger jaren is er een teruggang gekomen. Door de sterke loonstijging brokkelde niet alleen de opgebouwde buitenlandse markt af, maar werd ook op de binnenlandse markt de concurrentie t.o.v. lage-lonen-landen zwakker. Door de concentratie op speciaal schoeisel kon Wellen en Co het weliswaar langer volhouden dan de andere Nijmeegse schoenfabrieken. Eerst moest Nimco stoppen, daarna volgden Swift en Robinson, die voordien nog een fusie hadden aangegaan.


Montage afdeling Wellen 1977

(Foto's Regionaal Archief Nijmegen)

Maar in 1982 kon ook Wellen het niet langer bolwerken en volgde het faillissement. Na de faillietverklaring zijn ongeveer 40 personen met een kleiner bedrijf doorgegaan, maar ook dit moest rond 1986 ophouden.

Het fabrieksgebouw staat er tot heden nog aan de Groesbeeksedwarsweg 185. Nu is het een woon unit (de naam is altijd op het gebouw blijven staan).


Bronnen:
Altrade - Een wijk van Nijmegen Oost Deel 1. J. Raeven - Antoon Janssen november 1990
RAN - Regionaal Archief Nijmegen)
Noviomagus.nl
Eigen archief

Nijmegen, december 2016
Henk Hendriks

terug

Reactiepagina
Reactie 1:

Wil Struike, 22-12-2016: In die tijd was ook de 10 procent btw ingevoerd wat tot gevolg had dat de lonen ook sterk stegen.
Reactie 2:

Wim van Maasakker, 23-12-2016: De mannen die daar werkten gingen altijd voetballen op het weitje (zo werd dit veldje genoemd, dit lag hoek Fagelstraat-Coehoornstraat) met een eigengemaakte bal van kunststof. Het was maar een kleine bal, iets groter dan een tennisbal.
Ik was toen 10 jaar, in 1953, en woonde in de Gorisstraat.
Reactie 3:

Henk Janssen, 07-01-2017: De naam "Nijma" ben ik nog tegengekomen in een personeels­advertentie in 1952. Daarna werd het inderdaad N.V. Wellen & Co. Omdat naar de mening van de Nyma de naam "Nijma" te veel gelijkenis vertoonde is deze aangepast. Dus voor de tweede keer een "verkeerde" naam gekozen.
Het merk "Carall" verwijst naar de naam van de echtgenote van de directeur, "Carla".

In 1967 werd er in een personeelsadvertentie melding gemaakt van Caral-damesschoenen. Na de sluiting van Wellen in 1983 werd, met hulp van o.a. de GOM (f.200.000,--) en een lening van de gemeente (f.50.000,--), C.N.S. Shoes "Carall" opgericht. (nu met dubbel l) Met deze beperkte doorstart, werden zo'n 25 van de 100 arbeidsplaatsen behouden. Helaas duurde dit niet lang, reeds in 1987 vond er een faillissementsverkoping plaats van machines en gereedschappen van "Carall" New Style. (een dure redding dus !)

In een advertentie, De Gelderlander 8 september 1941, wordt het overlijden van Johannes Wilhelmus Wellen aangekondigd. Hierin wordt ook zijn vrouw genoemd, Clara Cristina Wijnen. (ook heb ik ergens Carla gelezen) Het is duidelijk dat "Caral(l)" hier vanaf stamt.

In 1970 las ik in De Gelderlander dat ene P.Hendriks de eerste werknemer was die het 40-jarig jubileum vierde. Waarschijnlijk de auteur van het stuk in Noviomagus ?
Reactie 4:

Wim Zeitzen, 14-01-2017: Ik kan die fabriek heel goed. In 1944 woonde ik in de Gorisstraat en de naam van Wim van Maasakker die komt me toch heel goed voor en mijn vader had een werkplaats in de Fagelstraat vlak bij het weitje waar wij ook veel speelden. Ik ben Wim Zeitzen uit de Gorisstraat 30. Wij zij in 1952 naar Australie gegaan. Ik weet niet of Wim van Maasakker mij kunt herinneren, in 1952 was ik 15 jaar. wgzeitzen@bigpond.com
Reactie 5:

Bert Laros, 14-01-2017: Ik heb al eens eerder een stukje geschreven over Wellen en Co en over de Groesbeeksedwarsweg. In mijn jeugd hebben wij als familie Laros gewoond op de Groesbeeksedwarsweg 173. Dat was een woning van Wellen en Co. Mijn vader is net voor de oorlog vanuit Kaatsheuvel bij Wellen en Co gaan werken. We woonden toen eerst in de van de Havestraat. En hebben later toen de woning van Wellen en Co gekregen aan de Groesbeeksedwarsweg 173. Mijn vader staat op die foto na die granaatinslag bij dhr de Nijs. De familie de Nijs heeft twee huizen naast ons gewoond op de Groesbeeksedwarsweg. Bijna onze hele familie heeft bij Wellen en Co gewerkt. Mijn broer Frans was modelleur, ik heb er vakantiewerk gedaan en een jaar aan een nieuwste sierstikmachine gestaan, mijn oudste zus heeft er gewerkt en mijn moeder heeft altijd thuiswerk gedaan. Mijn broer heeft ook nog bij Wellen gewerkt toen ze failliet gingen. Ik kan me die tijd nog heel goed herinneren. Dat we met Sinterklaas altijd cadeautjes kregen in de kantine van Wellen. Ik ga nog ieder jaar met een kameraad uit die tijd. Ieder jaar even met de fiets terug naar de Groesbeeksedwarsweg. We fietsen dan even door de wijk en gaan ook altijd even kijken wat er allemaal veranderd is. Het is ieder jaar weer een hele leuke ervaring. En we zie dan wat er in die wijk nog allemaal in de oude staat is. Groeten, Bert.
Reactie 6:

Wim van Maasakker, 14-01-2017: de naam Zeitzen kan ik wel. Ik speelde met Hans, hij had ook nog een zus -nakomertje- Trudy en ook een oudere broer Barry. Je vader zat op het kerk koor. De naam van de oudste broer weet ik niet meer.
Reactie 7:

Trudy Zeitzen, 09-02-2017: Wat leuk Wim van Maasakker dat je mij nog herinner. Ik was 1,5 toen wij naar Australia emigreerden. Diegene die ons gezin herinnerden kennen mij niet.
Onze oudste broer hete Tony, die is op 75 jarige leeftijd overleden en onze Hans waar je mee speelde is op 56 jaar overleden. Ik ben met mijn ouders in 1967 weer terug in Nederland maar weet niets van die jaren. Leuk om dingen te horen over die tijd. Groetjes Trudy
Reactie 8:

Wim van Maasakker, 10-02-2017: Beste Trudy, jammer dat Hans er niet meer is. Je broer wim was toen bevriend met ene Wolvers die op de Gorisstraat 37 woonde.
Ook speelden we wel eens bij de stoffeerderij van je vader in de Fagelstraat. De kinderen van je ouders hadden allemaal rood haar. Ik zelf ben nu 74 jaar oud. gr Wim
Reactie 9:

Ton Wolf, 05-03-2017: Ik herinner mij dat wijlen mijn echtgenote, Geertje Westerdijk *1934-†1981, als stikster heeft gewerkt bij Schoenfabriek Wellen. Als er afnemers de fabriek bezochten mocht zij damesschoenen showen. Dat was in de jaren 1950-1956. In 1958 zijn wij met ons gezin naar Delft verhuisd. Ik ben benieuwd of er nog ex-collega's zijn die zich Geertje nog kunnen herinneren.
Vriendelijke groet, Ton Wolf.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: