Nieuwe pagina 1
Naam N. J. de Kok
Geslacht Man
Achtergrond crisistijd Socialistische vakbondsleider.
Fictief of werkelijk Werkelijk bestaand personage
Auteur Paul Backus
Nijmegen is in de eerste helft van twintigste eeuw nog lang niet het welbekende Havanna aan de Waal. Het staat daarentegen bekend als Monnikkendam aan de Waal. Eind negentiende eeuw wordt de eerste niet-confessionele context vakbond opgericht, het Plaatselijke Arbeids Secretariaat (PAS). De tegenhanger van het PAS is de in 1906 opgerichte Nijmeegse Bestuurders Bond. De NBB kan men typeren als een sociaaldemocratische vakbond, terwijl de PAS veel anarchistischer van karakter is. 

N.J. De Kok wordt in 1932 voorzitter van de NBB in Nijmegen. De NBB behoort tot de landelijke koepel NVV. Het feit dat De Kok in Pieter Jelles Troelstra als zijn grote voorbeeld ziet en niet de meer anarchistische Domela Nieuwenhuis geeft deze politieke kleur van de vakbonden goed weer. 

Op de scan rechts is N.J. de Kok afgebeeld. Naast zijn werkzaamheden voor de NBB was de Kok van 1919 tot en met 1922 en van 1935 tot en 1941 gemeenteraadslid in Nijmegen.

Bron: Fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen (F35172)

Op de afbeelding links ziet men de onbetwiste voorman van de Nijmeegse socialisten gedurende de eerste helft van de twintigste eeuw, de man van wie de Kok de rechterhand was: G.A. Corduwener.

Bron: Fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen (F35176)

De Kok en zijn NBB spelen een cruciale rol in het leven van de arbeider in de jaren dertig Ten eerste is er de houding ten opzichte van de Rijkssteunregeling. 

Deze wordt in 1932 net na De Koks aantreden in gevoerd in houdt in dat de regering werklozen kan verplichten om te gaan werken bij bepaalde projecten. De NBB komt hier nauwelijks tegen in opstand, mede vanwege het feit dat er geen werklozen aangesloten waren bij de NBB. Hiermee komen we meteen op het tweede punt. Mede op aandringen van De Kok besloot de NBB om ook de werklozen te gaan verenigen. Dit was een cruciale beslissing voor het sociale aanzien van deze werklozen. Zij hoeven nu immers niet meer in de rij te wachten bij het burgerlijk armenbestuur om hun steun te ontvangen. Dit is wellicht het meest vernederende wat de werkloze man kan overkomen in de jaren dertig. 

Afbeelding hierboven: Lidmaatschapskaart van de NBB.

Bron: Regionaal Archief Nijmegen, fotograaf: P. Backus

Ten slotte zien we de gematigdheid van de NBB ook terug in de houding van de vakbond ten opzichte van de staking in het werkverschaffingkamp in Enter in 1932. Eveneens kort na het aantreden van De Kok, veroordeelt de NBB deze staking ten strengste. In 1933 krijgen De Kok en zijn NBB te maken met een tegenslag, zijn vriend en NBB-secretaris Spansier wordt namelijk opgepakt in Duitsland en terechtgesteld wegens zijn openlijk antipathie jegens het naziregime.

Op de afbeelding hierboven staat een gedeelte van een affiche van de NVV en SDAP vr het Plan van de Arbeid wat eind 1935 in samenwerking door deze twee werd gepresenteerd. Augustus 1936 organiseerde de NBB van de Kok een demonstratie in Nijmegen voor de invoering van het Plan van de Arbeid. 

Bron: Regionaal Archief Nijmegen, fotograaf: P. Backus

Vakbonden krijgen tijdens de crisisjaren te maken met dalende ledenaantallen. Wanneer we kijken naar de ontwikkeling van het ledental van de NBB tijdens de crisis, wordt deze stelling nogmaals bevestigd.

Op deze scan zien we het verloop van leden van de NBB tijdens de crisisjaren. Hieruit concludeer ik dat de NBB het naarmate de crisis vorderde met terugvallende ledenaantallen kampte.

Bron: Alofs en Reinalda, Zorglijke tijden: de Nijmeegse vakbeweging tussen 1919 en 1942 (1986)

Bronnen

Beeldbank Regionaal Archief Nijmegen.

P. van Elen en C. Peters, Want het apparaat moet altijd blijven... : Gelderse vakbondsleden herinneren zich crisis, bezetting en wederopbouw (1995).

I. Bloem, Richtlijnen voor saneering van het bouwvak (1936).

Meer weten?

Van deze site 

Alexander de Lepper, De verandering van de Socialistische Democratische Arbeiders Partij (SDAP) in de jaren dertig

 

Overig

Marijn Alofs,, Werkverschaffing en vakbeweging in Nijmegen tussen 1914 en 1940. in: Numaga, (1993).

Marijn Alofs, De katholieke en moderne vakbeweging in Nijmegen tijdens het interbellum (1986).

Marijn Alofs en Bob Reinalda, Zorglijke tijden : de Nijmeegse vakbeweging tussen 1919 en 1942 (1986). 

Meerdere auteurs, De vroege jaren van de Nijmeegse vakbeweging : met foto's van de arbeidende bevolking in Nijmegen in de afgelopen negentig jaar (1983).

terug

Reactie 1:

Theo Lucassen, 01-03-2019: Beste schrijver van dit stuk. Ik veronderstel dat je met dhr. Spansier, Henk Spansier bedoelt en deze is niet terechtgesteld maar wel veroordeeld in Duitsland in genoemde periode. Hij kwam uiteindelijk weer vrij en heeft met name zijn politieke carrire weer voortgezet (zelfs in de CPN). Lees hiervoor de stukken van Jan Brauer in het NUMAGA jaarboek van, ik geloof 2008 en het stuk van Johannes Jansen en Theo Lucassen in het NUMAGA jaarboek van 2009.

Redactie: Ook op onze site schrijft Jan Brauer hierover: Henk Spansier wordt op 12-08-1933 gearresteerd, op 01-08-1934 veroordeeld en op 08-03-1935 vrijgelaten.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: