Nieuwe pagina 1
Naam Arnold (Nol) van Zwanenberg
Geslacht Man
Achtergrond crisistijd Ondernemer, politicus van Joodse komaf.
Fictief of werkelijk Werkelijk bestaand personage
Auteur Paul Backus
Omstreeks 1910 verhuist de Joodse ondernemer Nol van Zwanenberg (7-6-1856 (Heesch)-14-3-1941 (Den Haag) met zijn vrouw Catharina en negen kinderen richting Nijmegen.

Portretfoto Nol van Zwanenberg.

Bron: R.G. Fuks-Mansfeld en M.A. Knotter, Joden in Nederland in de twintigste eeuw, een biografisch woordenboek (Utrecht 2007).

Geboren en getogen in Oss en omstreken is van Zwanenberg inmiddels eigenaar van een succesvol vleesverwerkingsbedrijf, Zwanenberg co. In tegenstelling tot andere steden met een aanzienlijke Joodse gemeenschap leefde die in Nijmegen zeer verdeeld. De woonplaats van Nol en zijn familie is hier een typerend voorbeeld van. De familie van Zwanenberg woont in een pand aan de Kwakkenberg, een van de welgestelde wijken van Nijmegen. Waar in andere steden het leven gesitueerd was rondom de synagoge, woonden de Van Zwanenbergs aan de andere kant van de stad.

De centrale plaats van de Joodse gemeenschap in Nijmegen is de synagoge aan de Gerard Noodstraat (nu het natuur historisch museum), waar A. Salomons tijdens de jaren dertig de voorganger is. 

Op de afbeelding boven staat de Joodse Synagoge aan de Gerard van Noodstraat 27. Heden ten dage doet het gebouw dienst als Natuurhistorisch Musem. Maar in de jaren dertig van Nol van Zwanenberg was dit het heiligdom van de Joodse gemeenschap in Nijmegen. Heden ten dage herinnert alleen de Hebreeuwse inscriptie op de voorgevel aan het Joodse verleden van dit gebouw.

Bron: Privécollectie P. Backus

Daarnaast bestaan er nog talloze Joodse verenigingen, waaronder een Joodse toneelvereniging. Naast zijn succesvolle zakelijke ondernemingen is van Zwanenberg ook politiek actief. Van 1912 tot en met 1919 zetelde hij in de Nijmeegse gemeenteraad.

Als gevolg van de nazi-dictatuur vluchten Duitse Joden tijdens de crisis naar Nederland en ook naar Nijmegen. Onder deze vluchtelingen zitten ook voorvechters van Joods liberalisme, zij weten hun ideeën in Nederland te verspreiden en zodoende wordt Van Zwanenberg als prominent figuur binnen de gemeenschap aanhanger van het Joods liberalisme. 

Deze grafiek toont de grootte van de Joodse gemeenschap in Nijmegen. Halverwege de jaren dertig zien we een stijging, die te verklaren valt aan de hand van gevluchte Joden uit Duitsland.

Bron: Regionaal Archief Nijmegen

In theorie is het mogelijk geweest dat één of meerdere zonen van Van Zwanenberg lid waren van de Zionistische jeugdbeweging uit het Nijmegen van de crisisjaren. Deze groep, genaamd Koach Tsa’ier, hielp met het vinden van alternatieve woonadressen voor 133 Joodse vluchtelingen uit nazi-Duitsland.

Hoewel veel bedrijven failliet gingen tijdens de crisis, wist het in Oss gelegen Zwanenberg & co. deze roerige tijd te overleven in tegenstelling tot bijvoorbeeld veel bedrijven in de Nijmeegse schoenindustrie. 

Nadat de familie tijdens de Tweede Wereldoorlog kortstondig uitwijkt naar Zuid-Amerika, overlijdt Nol van Zwanenberg in1941 te Den Haag.

Bronnen

Beeldbank Regionaal Archief Nijmegen.

Meer weten?

Overig

Joseph Michman e.a., Pinkas, geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Nederland (Amsterdam 1992).

H. d. Van den Berg, Onse Joeden, Nijmegen de geschiedenis van haar Joden (2002).

R.G. Fuks-Mansfeld en M.A. Knotter, Joden in Nederland in de twintigste eeuw, een biografisch woordenboek (Utrecht 2007).

A. Van Bakel en F. Eliëns, Terug naar het begin; de geschiedenis van de Joodse gemeente van Nijmegen in vogelvlucht (2000).

M.R. van Megen-Hartog, De Joodse gemeente te Nijmegen 1920-1940 (1988).

terug


REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: