DeKroon

© Marjo Glaser, digitale bewerking 17-08-2021 Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

De geschiedenis van firma 'De Kroon' (1921-1994)

door Marjo Glaser

Begin · Tot bloei · Uitbreiding · Gouden jaren · ETC De Kroon · Reacties

Deel 1: 'De Kroon' komt tot leven

Laten we beginnen in 1908. De Arnhemse Luite Veen jr. is bijna 15 jaar, als hij en zijn familie de Rijn en de Waal oversteken om in Nijmegen te gaan wonen. Zijn ouders Luite Veen en Lamberta van Akkeren, drie broertjes, een zusje en hij vinden een nieuw thuis in Nijmegen-Oost aan de van 't Santstraat 30 (later genummerd 119).

Luite jr. toont zich een vooruitstrevende jongeman zowel in zaken als in de liefde. Hij is nog net geen 18 jaar oud als hij al papa wordt van Elisabeth (Bep). Twee maanden later, op 8 juli 1921, trouwt hij met haar moeder, de Boxmeerse Theodora de Bruijn.
Hoe gaat hij de kost verdienen voor zijn prille gezin? Uit een gevonden briefhoofd blijkt dat de jonge Luite op de Piersonstraat 93 handelt in rijwielen en motoren, en vrachtwagens verhuurt voor binnen- en buitenland.


Briefhoofd 1925 (bron: RAN)

Maar hij wil meer, zijn ambities liggen hoger. Luite jr. hoort vertellen dat kruidenier Van Haaren aan de Zeigelbaan 67 failliet is verklaard. Dan ziet hij in de krant dat het winkelpand met bovenwoning te koop is. Zou hij de stap durven zetten om aan de gerenommeerde Zeigelbaan een 'èchte' winkel te beginnen...?


De Gelderlander 28-03-1925

Jawel hoor, want enkele maanden later lezen we in De Gelderlander van 21-11-1925 voor het eerst over Rijwielbazar 'De Kroon':

Rijwielbazar 'De Kroon'
In het geheel gerestaureerde pand aan de Zeigelbaan 67 werd heden een nieuw magazijn geopend. Voor het kooplustige publiek is dit een attractie te meer. Sportliefhebbers en dergelijke vinden daar een exquise gelegenheid zich te voorzien van rijwielonderdeelen, sterk- en zwak­stroomartikelen benevens complete rijwielen enz. De ruime winkel bergt een geweldige voorraad van al deze artikelen welke tegen de laagst mogelijke prijzen worden verkocht.
Ook het artikel lampekappen is waardig vertegenwoordigd, terwijl in het pand mede een reparatie-inrichting werd ondergebracht.
De boven-etage is geheel gereserveerd als magazijn waar de verschillende artikelen op practische wijze werden gerangschikt.
Bij wijze van reclame wordt aan elke kooper van minstens f 1,50 een zaklantaarn cadeau gegeven. [..]

Net als zijn vader die koopman is, zit het ondernemen ook Luite jr. in het bloed. De zaken gaan uitstekend. Luite jr. stelt agentschappen in de regio aan en verbouwt in 1933 het pand aan de Zeigelbaan. In 1935 vraagt hij een vergunning aan om op de Tweede Oude Heselaan twee winkelpanden en acht woonhuizen te mogen bouwen.


1935, Zeigelbaan 67 (detail van RAN GN11020)

Niet alleen de zaken floreren, maar ook het gezin breidt zich uit; Elisabeth (Bep) krijgt er broertje Luite (de nieuwe jr.) en twee zusjes, Johanna Maria en Theodora Hendrika (Doris), bij.

Deel 2: 'De Kroon' komt tot volle bloei en dan...

Misschien dat Luite ondanks de verbouwing, zijn winkel aan de Zeigelbaan niet groot genoeg vindt voor zijn plannen? Of mogelijk is hij op zoek naar een pand met meer allure, met meer aanzien? Dat zal hij vast kunnen vinden in het prachtige winkelpand op de hoek Molenstraat, Eerste Walstraat. Daar zat voorheen 'herenmode en kleermakerij Gebroeders Spiers'. En was het daarvóór niet jarenlang een logement met de naam 'Hotel de Kroon'? Toeval?


1938, Molenstraat met rechts de Eerste Walstraat (detail van RAN GN5290)

Op zaterdag 10 september 1938 vindt de feestelijke opening plaats van de tweede winkel van Luite: Radio 'De Kroon'. Déze zaak heeft een speciaal karakter. U vindt er de allernieuwste radiotoestellen die u kunt beluisteren in een speciale radio-gehoorzaal. En wat dacht u van het uitgebreide assortiment aan moderne stofzuigers, wasmachines, koelkasten en een groot scala aan allerlei verlichtingsartikelen? Dit alles kan men 'op zijn gemak bekijken en zonder enige verplichting tot koop.'


De Gelderlander 09-09-1938

'Rijwielbazar De Kroon' blijft gevestigd op de Zeigelbaan, maar de familie Veen vertrekt van het bovenhuis. Zij vindt hun nieuwe domicilie in het landhuis 'Heidezicht', Louiseweg 9, dat fraai gelegen is aan de rand van de stad. Wie weet, hebben ze met die verhuizing wel hun leven gered. Bij het bombardement van 22 februari 1944 wordt namelijk ook de Zeigelbaan vol getroffen. De hele straat ligt in puin, overal liggen na smeulende resten en brokstukken. Van hun zaak 'Rijwielbazar De Kroon' en het bovenhuis is niets meer over...

Deel 3: 'De Kroon' verbouwt en krijgt nieuw personeel

Het stratenplan van Nijmegen is door het bombardement danig veranderd; waar vroeger (onder meer) de Zeigelbaan lag, is nu een grote vlakte ontstaan die de naam Plein 1944 krijgt.
Luite richt zich nu volledig op zijn winkel in de Molenstraat, die overigens in de oorlog ook enige schade heeft opgelopen. Mede daardoor krijgt hij in november 1945 toestemming om Molenstraat 138-140 en Eerste Walstraat 12-14 te verbouwen (bouwarchief). De panden in de Walstraat worden bij de winkel getrokken. Hierdoor ontstaat er een geweldige ruimte met plaats voor twee grote showrooms, een luisterruimte voor radio's en eentje voor grammofoonplaten, een fietsenwerkplaats, een reparatiewerkplaats voor radio's en een groot magazijn dat uitkomt aan de Karrengas. Dat is de binnenkant. En hoe zit het met mooie plannen die architect E.F. Estourgie heeft ontworpen voor de buitenkant? Die blijven blijkbaar op het schap liggen. Het zou kunnen dat het te maken heeft met een mindere gezondheid van Luite. We lezen namelijk op 1 augustus 1951 in De Gelderlander dat Luite Veen onverwachts is overleden in de leeftijd van 48 jaar.

Hoe nu verder?! Mevrouw Veen - de Bruyn machtigt haar dochter Bep en schoonzoon Ton Grotendorst 'om alle zaken tijdens de lopende erfenisafhandeling waar te nemen.' Na de afhandeling blijkt dat men is overeengekomen dat Bep en Ton elektrotechnisch bureau 'De Kroon' gaan overnemen voor 75.000 gulden. Op 1 mei 1953 gaat het bedrijf officieel over naar dochter Bep.


1946, Trouwfoto van Bep Veen en Ton Grotendorst. Links van Ton, Luite Veen en echtgenote (MG)

Bep trouwde in 1946 met Ton Grotendorst, een koopman uit Amersfoort. Na hun huwelijk hebben ze een gedeelte van een huis aan de Sophiaweg 77 in Nijmegen gehuurd. Een grote voorkamer, achterkamer, tuinkamer, garage en medegebruik van de keuken staan tot hun beschikking. En dat voor een huurprijs van 37,50 gulden per maand.
Met de nalatenschap van Luite Veen kunnen Bep en Ton niet alleen 'De Kroon' kopen, maar ook nog een landhuisje aan de Mariënboomseweg 3. Dit wordt uitgebreid en herbouwd en ze blijven daar wonen tot hun dood.

Deel 4: De gouden jaren van 'De Kroon'

Na de oorlog hebben de technische ontwikkelingen voor o.a. het huishouden een enorme vlucht genomen. Moeder-de-vrouw hoeft geen was meer uit te wringen en ruwe handen te krijgen, als u voor haar een centrifuge koopt. Of beter nog, als u het geld heeft, een automatische wasmachine die al het zware werk voor haar doet. En een stofzuiger... een koelkast...
In 1951 worden er voor het eerst 'levende beelden' uitgezonden. U zou ook best wel zo'n zwart-wittelevisie willen hebben. Net als die mensen verderop in de straat. Maar wacht eens, bij 'De Kroon' kunt u naast een radio of wasmachine, óók een televisie huren! Dat gaat u in 1970 zo'n 40 gulden per maand kosten. Of toch maar met zijn allen bij oom Piet gaan kijken?


1954, Ton en Bep in 'De Kroon' (A. de Casseres, Den Haag)


1954, stand op de Huishoudbeurs (Foto Jackson, Amsterdam)

'De Kroon' beleeft gouden tijden met de verkoop en verhuur van al die moderne technische apparaten! Bep en Ton Grotendorst genieten dan ook volop van het goede leven. Meerdere keren per jaar wordt er vakantie gevierd – wat toch bijzonder was in de jaren 50/60 – en verblijven ze in luxe hotels in o.a. Zwitserland, Oostenrijk en Frankrijk. Het personeel stuurt ze bijna dagelijks uitvoerige brieven over wat er die dag aan wie verkocht is, wie er langs is geweest, wie er gebeld heeft, en soms moet er ook gemopperd worden:

"dhr. v.d. W. blijft mij het leven zuur maken. Ik heb hem gevraagd, kan de typiste kaarten typen. Zijn antwoord: Als juffr. v.d. Scheer die tikt zitten er misschien fouten in. U heeft een assistent en kunt het beter zelf doen. Hij w i l maar begrijpen dat de achterstand van de factuurafdeling, nu door de boekhouding ingehaald moeten worden. Buiten de correspondentie heeft juffr. v.d. Scheer geen dringend werk, zodat zij best kan helpen, maar buiten dhr. v.d. W. kan ik dit haar niet opdragen. Verzoeke maatregelen..."

Vele mensen zijn in die jaren in dienst geweest bij 'De Kroon'. Enkele namen die de revue passeren: de heren Van Gils (boekhouder), van Lanen (vertegenwoordiger), Maters, Van Wagen, Schipperheyn, Siemersma, Moorman en op de administratie dus o.a. juffrouw v.d. Scheer.


1960, Ton (2e van rechts) in de Karrengas met zicht op de Eerste Walstraat (MG)

Naast hun vakanties gaan Bep en Ton graag op stap en bezoeken regelmatig de 'Vereeniging' voor een voorstelling of een concert. Ton heeft zijn ruitervereniging 'Berg en Dal' en Bep houdt van sieraden. Een boot hoort er ook bij en dat wordt een Drentliner Riviera met-alles-erop-en-eraan voor ruim 4.000 gulden. Deze krijgt een ruime stalling in de grote loods aan de Karrengas.

In 1960 verdwijnt de prachtige voorgevel uit 1903 (zie eerdere foto) en krijgt de pui een strak en modern jasje aangemeten door architect Ockhuysen. Aan de zijkant verschijnt een gigantisch verlicht reclamebord van Philips dat vanaf het Keizer Karelplein zichtbaar is.


1960, verbouwing (Jan Veldhoven)


1960, Philipsreclame (RAN GN5397)

Deel 5 Van 'De Kroon' naar 'ETC De Kroon' naar...

Na die periode van welvaart gaat er in de jaren 70 financieel iets helemaal mis; leningen worden niet afgelost, rekeningen worden amper betaald en leveranciers komen hun geleverde goederen uit de zaak halen. Er vindt zelfs een beslaglegging plaats en een faillissement hangt als een zwaard van Damocles boven het hoofd van 'De Kroon'. Wat ze ook allemaal proberen, het lukt Bep en Ton Grotendorst niet om uit deze benarde financiële situatie te geraken.
Misschien met pijn in het hart, maar ongetwijfeld ook met opluchting komt er een oplossing. De zojuist opgerichte Electric Trading Company BV (ETC) toont zich geïnteresseerd. Rouke Jaarsma en Jacques Gijssen, 'oude rotten' in het vak, hebben wel zin om 'De Kroon' over te nemen. Na stevige onderhandelingen komen Bep en Ton Grotendorst met ETC rond. Op 1 augustus 1976 is het pand aan de Molenstraat aan hen verhuurd en 'Technisch bureau De Kroon' met-alles-erop-en-eraan aan ETC verkocht. Op papier lijkt het dat Ton Grotendorst bij 'ETC De Kroon' in dienst treedt als adviseur, maar of dat ook daadwerkelijk in de praktijk gebeurd is?

De naam 'De Kroon' blijft behouden. Ze zouden ook wel gek zijn om die te vervangen, ze weten dat die naam een goede reputatie heeft bij de inwoners van Nijmegen en omgeving. Ze plakken er wel ETC voor, zodat het toch iets 'eigens' krijgt; 'ETC De Kroon'. Voilá!
ETC zet er flink de schouders onder. Al snel verschijnen er vestigingen door het land: Apeldoorn, Ede, Doetinchem, Venray, Venlo, Zevenaar, Waalwijk, Geleen, Vianen, Groesbeek, Tiel, Den Bosch en Culemborg. Het administratieve hoofdkwartier van 'ETC De Kroon' kunt u vinden aan de Woeziksestraat in Wijchen.


1988 (Anton van Roekel RAN F27348)

Voor Jacques Gijssen voelt Nijmegen als de belangrijkste zaak. Je kunt hem daar vaak vinden en hij heeft er lol in om - zelfs met een broodje hamburger in de hand – verkoopgesprekken met klanten aan te gaan. Daarnaast heeft hij een goede steun aan André Moerkerken, die later adjunct-directeur wordt. Het is de tijd dat veel mensen zich kunnen permitteren om het nieuwste van het nieuwste aan te schaffen. Zijn er bijvoorbeeld grote sportevenementen op t.v. op komst, dan schiet bij 'ETC De Kroon' de omzet omhoog.

Maar vermoedelijk door de grote concurrentie en de verzadiging van de markt begint 'ETC De Kroon' begin jaren 80 winkels af te stoten. Dat blijkt uiteindelijk niet voldoende. Het personeel merkt al dat er het een en ander aan de hand is, als leveranciers hun geleverde - en blijkbaar nog niet betaalde – goederen komen ophalen.
Op 25 januari 1994 valt de bijl; de resterende winkels worden gesloten en het faillissement wordt uitgesproken. Als op 23 maart 1997 ETC BV ontbonden wordt als rechtspersoon, komt hiermee een einde aan bijna 75 jaar geschiedenis van 'De Kroon'.

Maar wat weet u nog van Technisch bureau 'De Kroon'? Deel uw herinneringen!

terug naar Gastredactie-overzicht

Reactie 0:

Marjo Glaser, 19-08-2021: Firma 'De Kroon' (1921-1994)
Redactie: elders op onze site vindt u meer over De Kroon: radioverhuur en reclamemannen.
Reactie 1:

Cees de Vos, 19-08-2021: Een bijzonder verslag over de geschiedenis van "De Kroon". Mijn lieve ouders hebben vast wel eens de winkel bezocht. Zelf herinner mij vaag de naam, niet de winkels, daarvoor ben'k te lang (1957) uit de Keizer Karelstad.
Dank voor het het prachtige verhaal over "DE KROON", waarover veel te herinneren valt..!
Reactie 2:

Johnny Meuleman, 19-08-2021: Dit alles heb ik in 1979 en 1980 bij “De Kroon” gekocht, niet alles in een keer maar stap voor stap. Het was van “Pioneer”, de platenspeler heb ik nog, de rest is allemaal ingeruild voor “Kenwood”. De speakers zijn van “Wharfedale” de E-30 en de E-90, de E-30 zijn spoorloos verdwenen maar de grote (E-90) heb ik nog steeds.
Muziek hadden ze bij “De Kroon” ook, niet veel maar kwalitatief hoog staand.
Ik kwam er graag en naar mate je er meer kwam leerde ze je ook kennen en met die 2 verkopers heb ik toch heel wat afgelachen.

Reactie 3:

Michel Janssen, 11-09-2021: Mooie geschiedenis van deze winkel. In de jaren 80 heb ik in deze winkel ook wel eens iets gekocht zoals een autoreverse cassettedeck, een platenspeler en ook andere dingen. Ook ben ik vaak bij de dependance 'De Kroon' in Groesbeek geweest, daar woonde ik destijds. In deze dependance heb ik in december 1993, net voordat de Kroon failliet ging, nog veel gekocht vanwege mijn verhuizing naar Nijmegen: een magnetron - wasmachine - vier pits toestel en een koelkast. 'De Kroon' was een zaak waar je echt van alles kon kopen en nog niet duur ook. Ik denk nog vaak met veel plezier terug aan deze zaak zowel in Nijmegen als Groesbeek, uiteraard waren deze beide zaken mijn grote favorieten in de omgeving.
Reactie 4:

Jan Haefkens, 02-10-2021: Deze maand is het 70 jaar geleden dat de eerste televisiebeelden uitgezonden werden. Ik kan mij nog goed herinneren dat het dringen was in het portiek van elektrozaak "De Kroon", die destijds als eerste een werkend televisietoestel in de zaak hadden staan.
Een geweldige blikvanger, voor mij ook de eerste kennismaking met het fenomeen "televisie".

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: