Friden

© Rene A.M. Martens; internetbewerking: Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

FRIDEN Nijmegen, Berg en Dal & Rotterdam
Herinneringen aan FRIDEN, een elektronica fabrikant in Nijmegen

door Rene A.M. Martens
Versie 1.1 21 januari 2013



Aanleiding voor dit artikel waren de verhalen op Noviomagus.nl rondom de FRIDEN fabriek in Nijmegen, waar ik zelf overigens nooit binnen ben geweest.

Inhoud

  1. Hoe het is begonnen
  2. Friden Rotterdam
  3. Friden REPORTER
  4. Programmeur worden
  5. Friden Service Training Center - Berg en Dal
  6. Nijenrode & USA
  7. Vintage manuals
  8. Bronnen

 

Hoe het is begonnen


Foto Friden Oslo

FRIDEN was van oudsher een wereldwijd bekende rekenmachine fabrikant, die in mijn tijd langzaam ook automatische schrijfmachines en de eerste computers ontwikkelde en produceerde.

In Nijmegen was een van de fabrieken gevestigd.

 

Friden was voor mij persoonlijk een belangrijke organisatie, omdat zij mij de start voor mijn beroepskeuze en verdere carrière vorm hebben gegeven.

Na mijn middelbare school HBS-A en NSV had ik nog geen idee hoe verder met mijn studie. Mijn eerste keuze was de studie Weg- en Waterbouw aan de HTS in Arnhem, lekker later in de openlucht bruggen bouwen. Helaas na een jaar studeren een illusie armer, 10 jaar op kantoor achter de tekentafel staan zag ik niet zitten. Stoppen dus met een 1ste studieschuld van 1.200,= gulden.

Dan maar een jaartje (sep 1969-jun 1970) voor bruto 545,= gulden werken en bij FRIDEN Rotterdam kreeg ik een kans als trainee programmeur in Rotterdam via vrienden van mijn ouders. Hij was directeur van het FRIDEN opleidingscentrum in het voormalig hotel Groot Berg en Dal, waar nu de gelijknamige ouderen serviceflats staan. Tijdens mijn schooltijd bracht ik al vaker daar wat tijd door en mocht wat experimenteren met de toenmalige rekenmachines en voorlopers van de 5005 computyper.

 

Friden Rotterdam


Vestiging Rotterdam was een verkoopkantoor op de 3e verdieping aan de Coolsingel met een kleine programmeerafdeling. Toen ik kwam waren wij met vier programmeurs en een maand later was ik nog de enige. Alle programma problemen kwamen dus op mijn bureau terecht en alles was learning-on-job en telkens andere apparatuur zoals 5005, 5010, 5015, 6010, flexowriters, backuptape apparatuur. Programmeren was op bit niveau (delay-line geheugen), ponsbanden of de oudere apparatuur met bedrade patchpanels zoals type 5010.

The Friden 5005 Computyper was a marriage of a second-generation Friden Flexowriter with an electronic decimal-based math-processing unit programmed by punched tape. Suitable for billing, accounting, and various small to medium-scale business operations. Small-scale integrated circuit logic used in math processor, magnetostrictive delay line for memory. Small amount of memory register storage, as well as program storage memory. Since program and memory registers were volatile (meaning they were lost if the machine lost power), the machine had a "standby" power mode in which the delay line kept circulating, but the rest of the machine was shut down. Programs read in via paper-tape reader (8-level tape). Electro-mechanically actuated electric typewriter for printing results, and typewriter keyboard for entering variables into the machine. External power supply unit. Introduced sometime in 1967-1968 timeframe.

Vaak was ik onderweg naar klanten om fouten op te lossen of nieuwe programmaversies te installeren en dat beviel mij uitstekend. Alleen de lokale directeur was een etterbak waarmee ik totaal niet door één deur kon, maar goed op mijn werk was niets aan te merken en met de salesmanagers en technische monteurs kon ik het prima vinden omdat ik alles oploste bij hun klanten, ook al moest ik daarvoor tot laat in de avond doorwerken. Ik schreef dan tijd tot 17:30 en dat wilde de directeur niet, nee ik moest de volgende dag maar teruggaan, en uren schrijven, niet dus. Het was vaak trial-on-error en ik had geen zin om een volgende dag opnieuw te beginnen. Ik blij, klant blij en daar was het mij om te doen.

 

Friden REPORTER


FRIDEN had een huisorgaan REPORTER waar ik vaak artikelen plaatste over nieuwe programmeer opties/functies waarmee weer een aantal bits bespaard konden worden. Je had slechts 64-bits om bijvoorbeeld factuurprogramma’s te maken. Enkele programmeer voorbeelden heb ik nog steeds bewaard. Op enig moment, ik geloof in april 1970, kreeg ik bericht dat ik samen met accountmanager Ter Braack mee mocht naar een Europese Sales bijeenkomst in Nice Frankrijk, waar ik wat zou moeten vertellen over mijn programmeer ervaringen. Wat ik toen nog niet wist dat ik was uitgeroepen tot Europees programmeur van het jaar, hartstikke leuk.

 

Programmeur worden

Ik wist nu eindelijk wat ik wilde: programmeur worden, maar er waren nog geen universitaire informatica opleidingen, het werd dus Bedrijfskunde. Achteraf een goede keuze want zowel in Wageningen als accountancy & boekhouden in Rotterdam mocht ik tegen betaling meewerken aan projecten met computers van Digital de PDP-10, DEC10 en DEC20 mainframes. Samen met prof. Van der Grift heb ik nog in GW-Basic het boekhoudprogramma FINADS ontwikkeld, waarmee studenten praktisch hun boekhoudoefeningen konden trainen. Dit programma heeft later nog zo’n 18 jaar ook bij diverse bedrijven dienst gedaan.

Een andere leuke ervaring, ik meen februari 1970, was de PHILIPS België casus. Ik werd op enig ogenblik naar Brussel gestuurd om bij Philips aldaar een programmaprobleem op te lossen. Na een paar uur was dit opgelost en kreeg ik de vraag om ook even naar een ander Friden programma/machine te kijken. Het werd dus weer laat, maar het probleem was opgelost. Ik mocht blijven slapen bij de betreffende afdelingschef.

Tot zover niets aan de hand, totdat ik maanden later een telefoontje kreeg van het hoofdkantoor in Zwaansvliet Amsterdam personeelszaken; ik moest komen opdraven. Met lood in de schoenen ben ik gegaan in de verwachting op mijn sodemieter te krijgen over mijn eigenzinnig gedrag. Bleek dat daar mensen van Philips zaten met het verzoek of ik bij Philips wilde komen werken als programmeur-systeemanalist. Wat was het geval; Philips en Friden lagen in een schadeclaim procedure omdat het betreffende programmaprobleem wereldwijd in alle machines zat en niet werd opgelost, totdat ik bij toeval de fout in Brussel wel had weten op te lossen.

Philips Nijmegen was voor mij een prima kans om als programmeur en mijn studie en sporten te kunnen bekostigen, met dank aan afdelingsbaas Herr Scheunemann, die mij alle studieruimte en mogelijkheden gaf voor mijn persoonlijke ontwikkeling.

 

Friden Service Training Center - Berg en Dal

FRIDEN heeft in 1970 een nieuw service en trainingscentrum gebouwd naast Hotel Val Monte, waar ik vaak nog te vinden was en soms zelf als programmeur-trainer inviel als een docent was uitgevallen. Merendeels liep ik dan wat kennis betreft één dag voor op de deelnemers uit Europa en Azië, maar het lesgeven was leuk om te doen. Later in mijn werk heb ik nog wereldwijd ICT en management trainingen en seminars verzorgd, waarvoor onbewust Friden dus mijn basis heeft gelegd. Later heb ik nog veel informatica opleidingen verzorgd voor o.a. de destijds grootste informatica opleider NOVI, Getronics, Microsoft, Pink Elephant, Computer Associates etc.

Nijenrode & USA

Friden, Philips en vooral Digital DEC hebben nog zo’n 10 jaar een boost aan mijn werk (en carrière) gegeven, waarbij ik met mijn toenmalige bedrijven SDS, Macom en later Kinday internationaal grote software/data conversie projecten heb mogen realiseren. In die periode geploeterd met zo’n 16 programmeertalen, operating systems en hardware van IBM 360/370, Siemens, Honeywell, Philips 1400, Univac en met talen zoals o.a. Assembler, ELAN, Basic, Algol, Fortran, PL/1, Cobol totdat de PC zijn intrede deed. In Amerika heb ik nog met de toen nog startende ICT bedrijven en met de cowboys samengewerkt zoals Microsoft, Apple, Osborne, Norton, Tulip, Digital Research, Commodore en anderen, een mooie ervaring, maar helaas wilde mijn lieve echtgenote niet verhuizen naar de westkust van Amerika. Achteraf jammer gezien het salaris aanbod en de aandelenopties.

Ook op referentie/advies van Philips heb ik één dag in de week op Universiteit Nijenrode (1977-1980) alle informatica opleidingen ontwikkeld en lesgegeven. Vaak sliep ik dan donderdags in de fraaie gastenkamer boven in het kasteel en vrijdagnamiddag even met de studenten afzakken in de kelderbar. Ook een leuke en leerzame periode. Voor mij was Nijenrode een innovatieve instelling en heb daar samen met de latere KMA prof. Kees van Dam prachtige TOP-25 bedrijfsgerichte onderzoekprojecten mee mogen runnen.

In het Smithsonian National museum in Washington USA staat een uitgebreid overzicht aan machines en computers waar ik in mijn jonge jaren mee heb gewerkt. Het is de moeite waard dit museum eens te bezoeken evenals de andere musea aan de boulevard tegenover het congres gebouw.
 

 

FRIDEN is later overgegaan naar het Singer Concern, en ook weer verkocht aan ICL. Helaas hebben Friden, Digital en Philips met hun technische computerontwikkelingen niet meer de commerciele successen weten te behalen en zijn zij zielloos opgegaan in andere ondernemingen. Ik ben deze bedrijven nog steeds dankbaar voor alle ervaringen en kansen die zij mij hebben gegeven en heb daarbij een geweldige tijd gehad.


Foto: Friden Oslo

 

Tenslotte: Vintage manuals

Ik heb nog diverse manuals bewaard uit de Friden periode voor wie daarvoor belangstelling heeft. Mailadres: ramhgoc@gmail.com.

  1. Friden: Statistical methods.
  2. Friden: Technical manual 2201 Flexowriter, automatic writing machine.
  3. Friden: Technical manual for 2300 Flexowriter.
  4. Friden: Programming manual 2313 Autimatic card reader.
  5. Friden: Model ACR; Technical manual for Automatic card reader.
  6. Friden: Technical manual for LCC-VF.
  7. Friden: Model AP-5; Technical manual for Add-punch.
  8. Friden: Verkoop flyer 2300 en 5610.
  9. Singer: Systems manual 4300, 4301, 4302, 4303/4304.
  10. Singer: Operator’s manual, Model 4301 Magnetic Data recorder.
  11. Friden: 5005 Assembler.
  12. Friden: 5005 Computyper invoicing machine.
  13. Friden: 5010 Computyper, electronics billing machine.
  14. Friden: Technical manual for Computyper.
  15. Friden: 5015 Electroni computyper and 2115 Tape punch.
  16. Friden: Preliminary manual for 6010 Electronic Computer System.
  17. Friden: 6018 Magnetic Disc File.

 

Bronnen

Delen van deze publicatie zijn overgenomen uit openbare bronnen en internet:

  • Internet
  • Noviomagus.nl
  • Regionaal Archief Nijmegen
  • Oud Friden medewerkers
  • Nijenrode

terug

Reactie 1:

Michel Janssen, 09-04-2013: Interessant artikel dat ik zojuist las. Mijn vader (uit Groesbeek) heeft tussen 1959 en 1972 in de fabriek Singer/Friden gewerkt als kantinemedewerker, ik zelf (nu 49) heb zelf de Sinterklaasmiddagen ook mee gemaakt, ik heb nog diverse personeelsboekje van Friden/Singer variërend uit de jaren 1962 tot 1972.
In 1958 werd het gebouwfabriek geopend met als naam Friden men maakte destijds veel reken en tel calculators als ik me niet vergis, in 1970 werd de naam friden vervangen door de naam Singer men ging toen over op naaimachines.
De fabriek Friden/Singer werd 1972 verkocht aan het computer bedrijf Tealtronic, Tealtronic sloot op zijn beurt de deuren in 1977.
Daarna werd de fabriek eerst overgenomen door Digital, vervolgens werd het Compaq en tenslotte werd het HP. In juli augustus 2011 werd de fabriek nagenoeg helemaal gesloten.
In januari 2012 begon met de sloop van dit roemruchte gebouw aan de Teunismolenweg te Nijmegen, inmiddels is anno april 2013 het gebouw in zijn geheel verdwenen wat rest is een open desolate kale vlakte.
Meer over de geschiedenis van deze fabriek vindt u op mijn website www.geschiedenisgroesbeek.nl.

Reactie 2:

salmi mimoun ben abdelkader, 02-06-2014: DAG , herren en dames, ik verget nooit fabriek friden nv in nijmegen , ik heb gewerke in jaar 1969 bij die mooie fabriek ik verdienne in di tijd 130gulde peer werk.Ik zoek precis adress van friden in nijmegen magt u aub zenden aan mij haar adres .bedankt voor deze geschiedenis .ik hope wij blijven contact allebij tot volgend de keer
Reactie 3:

Jeanne de Rooij, 03-02-2015: Erg leuk iets terug te vinden over de Fa. Friden na zo vele jaren. Ik heb vroeger (ca. 1969) bij Friden in Nijmegen op kantoor gewerkt met de flexowriter. Wat ik me herinneren kan is dat ik heel veel overuren maakte maar ik heb er wel graag gewerkt. Ik ben op zoek naar collega's van toentertijd: Juul van Veenendaal en .... Keijzers. Misschien kijken ze ook op deze Site.
Reactie 4:

Henk Schouten, 08-03-2015: 1961 intern opgeleid tot stempelbankwerker Bemetaal stempelmaker veel vijlen en zagen Nippels doorwerken. Alles handwerk, dit alles o.l.v. Dhr.van Trienen, Eep Jansen en dhr.van Gessel. Na 8 jaar werkplaats naar de tekenkamer bij dhr. Gieling en Thijssen. 1971 reorganisatie! Last in first out. Friden was inmiddels Singer. Door kunnen stromen naar de Controls, ook een dochter van Singer. Leuke tijd gehad, denk er nog vaak aan terug.
Met bussen werden toen medewerkers door de Betuwe opgehaald en er was nog geen file.
Met vriendelijke groet, Henk Schouten

Redactie: Wat was de link tussen Bemetaal en Friden?
Reactie 5:

Henk Schouten, 14-03-2015: Bemetaal was de Landelijke bedrijfs metaal opleidingen praktijk en theorie. Wij moesten voor 70% meedraaien met de produktie in het bedrijf de rest was opleiding ook nog een middag naar school.
Het is 50 jaar geleden, precies weet ik het niet meer. Dat was toen op meerdere bedrijven in die tijd. Vanaf de Lts ging je naar 'n bedrijfsschool om je daar verder te ontplooien. Ik kon toen bij Friden terecht.
Reactie 6:

Paul Rouw, 21-03-2015: Mijn inmiddels overleden broer Jo Rouw heeft hier ook de opleiding stempelmaker gedaan en tot het einde van Friden daar gewerkt.
Reactie 7:

Horst Oberquelle, 12-03-2017: Hallo, I just got an old Friden 6010 computer. But I do not have any manuals or descriptions. Can you help me?
Greetings from Hamburg
Reactie 8:

J. Gorris, 23-09-2017: heb er ruim 10 jaar gewerkt met veel plezier (1966-1976).
Ik ben begonnen op de afdeling mvm (mechanische voormontage), ben daarna op de klinkafdeling bij Johan Veldhuizen als machine-steller bezig geweest, daarna op de afdeling galvano bij Bruggeman.
Ben ook werkzaam geweest op de print afdeling, heb daar mijn diploma's galvanotechniek behaald, afdelingschef was van Winkel. Ben nog medewerker voorman geweest in de lakspuiterij en heb ook nog tools uitgezocht voor de nieuwe machine aan de overzijde van de straat. Dit is ons fataal geworden, was niet te maken en dat wist men in de USA.
Al met al een fijne tijd gehad. Veel geleerd.
Reactie 9:

Vic Van Duysen, 26-09-2017: Ikzelf heb gewerkt voor Friden - Singer in de periode 1969-1973 en als dusdanig veel opleidingen gevolgd in Berg en Dal. Het hotel Erica leeft nog fris in mijn geheugen. Elk week-end op en af naar Antwerpen ...

Redactie: Was daar ook een vestiging van Friden/Singer? En waren de cursussen in het weekend of juist door de week?
VIc: Ik werkte toen voor Singer ( Friden ) als technicus in Antwerpen. De opleiding was tijdens de week in Nijmegen.
Reactie 10:

Piet Schipperheyn, 08-10-2017: In mijn jeugdjaren, dat is ongeveer 55 jaar geleden, heeft mijn vader ook bij Friden gewerkt. Hij was chef werkplaats en verantwoordelijk voor het wagenpark. Ik kan mij nog herinneren dat het bedrijf toen in Wageningen was. Mijn vader reed iedere dag met een Volkswagenbusje met werknemers tussen Nijmegen en Wageningen heen en weer. De Volkswagenbus werd iedere dag gestald in een hal op de Weurtseweg in Nijmegen. Later zijn zij inderdaad naar Nijmegen gegaan. Het pand stond op de St. Teunismolenweg 15 in Nijmegen. De werkplaats zat in een apart gebouw naast de fabriek. De directeur was toen de heer Weeber of Weebers. Ikzelf heb meerdere jaren vakantiewerk gedaan op de fabriek.
Reactie 11:

Jan F. Deckwitz, 28-11-2017: Wie kan mij helpen aan de technische documentatie van de EC130/132? Ik heb in de 60-er jaren opleidingen bij Friden Holland verzorgd voor deze calculator. Heb er echter geen documentatie van, waarover ik zou willen beschikken.


Friden ec132 1 - Friden ec130

Reactie 12:

Pim Doesburg Smits, 17-02-2020: Leuk om deze site te zien. Ik heb van 1969 tot 1975 bij Friden gewerkt. In het begin als medewerker goudbaden. Na een ongeval tijdens het voetballen van de afdeling mocht ik dat werk niet meer verrichten en werd zoals men dat toen noemde monteur minder eenvoudig werk. Wat inhield dat ik op elke afdeling ingezet kon worden,o.a. types enz. bij de hr. Beumer. Ook in Berg en Dal heb ik enige tijd les gehad.Toen de fabriek ging sluiten heb ik een korte tijd bij Controls gewerkt, maar kwam van de regen in de drup. Daarna ben ik heel iets anders gaan doen.
Reactie 13:

Rene Martens, 10-03-2020: Een Amerikaanse relatie is op zoek naar onderdelen/manuals Friden 5005 computyper. Wie kan mij helpen zijn droom te realiseren?
0651 418 633 - René -
Reactie 14:

Jan F. Deckwitz, 11-03-2020: Aan René Martens: Helaas, ook ik kan je niet verder helpen. Ik heb altijd gedacht dat Singer (Friden dus!) wel een historisch archief zou hebben. Nu, niets daarvan dus! Succes bij je verder onderzoek, en ik blijf zoeken naar die EC130/132 documentatie.
Reactie 15:

Jan Hissink, 13-03-2020: Wellicht heb je dit al lang gevonden, maar toch... Geen standaard documentatie maar wel (engelstalige) service letters (58 pagina's) om specifieke technische problemen op te lossen staan op www.oldcalculatormuseum.com.
Hier staan circuit tekeningen en opengewerkte tekeningen van deze rekenwonders. Prachtig tijdsbeeld. Op die website is het overigens smullen van de technische vondsten uit dit tijdvak.
Reactie 16:

Rene Martens, 17-04-2020: Ik ben in contact met een Amerikaan die een computyper 5005 aan het herstellen is. Ik had nog veel Friden manuals, maar hij zoekt nog een technical manual. Kan iemand mij hierbij helpen? Zie zijn video op Youtube.
groet - René - 0651 418 633

From Barry: I just updated the YouTube video with a link to your Friden Website.
I also included a link to the Internet Archive Library

Also, I was hoping you had a: ”Technical manual for Computyper” for the Computyper.

However, it seems the 5005 is operational, but it will not read the entire paper punch tape into memory. So something must be wrong with the Program Memory Storage register. I am hoping that someone who has a Computyper Technical Manual will see the 5005 video and assist in getting a manual to me.
Overall, I am still testing the electronics and trying to hunt down the Error condition problem the 5005 is experiencing and to find out why it is not reading the Punch tape program into register memory.
Reactie 17:

René Martens, 22-04-2020: Een update Barry's Friden 5005 computyper.

Roger, Christopher and Eugene Reuff
Roger, Christopher, and Eugene Reuff are the sons of former Senior Friden Service Engineer Clifford Rueff [1/5/1922-8/26/2007]. Clifford served in WWII, as a photographer for the Army Air Corps. After the war, he worked as a test supervisor at Martin Marietta for the Titan missile/rocket program. After that, he started work at Friden, as a field service technician working on Friden's business machines. He stayed with the Friden division after it was acquired by Singer, and through Singer's sale of the Friden division to TRW.
Clifford's sons donated a huge cache of parts, documentation, advertising and tools from their father's time as a service engineer for Friden, Singer, and onward with TRW after Singer sold the Friden division to TRW. The museum was contacted in the fall of 2008, and in November, 2008 a trip was made up to Seattle, WA to receive the donation. My pickup truck was filled to capacity with all kinds of amazing stuff that ranged the gamut from Friden's Flexowriter and Justowriter; to the early mechanical calculator-based Computyper; Friden Punched Tape Equipment; Later electronic 5610, 6010, and 5005 Computyper machines; some Friden electromechanical calculator documentation; lots of documentation on all of Friden's electronic calculators; parts for the Friden EC-130 and 132, including spare CRTs, Keyboard Assemblies, and Power Transformers; Parts for the 116x-series, including spare CRTs; training documentation; many mechancial parts for Flexowriters, Justowriters, punched tape equipment, and mechanical calculators; as well as advertising literature; Friden service memos; and more that I haven't been able to identify. All of the materials have great historical provenance, and will be carefully preserved, and where practical, scanned or photographed and placed online for visitors to the Old Calculator Museum to see.
Sincere thanks does not begin to convey the gratitude to these fine gentlemen for their generous donation to the museum.
Friden 5005 Computyper
Late '60's-vintage business "billing" machine integrating functions of a programmable calculator into a 2nd generation Friden Flexowriter. Any information, documentation, stories/recollections, and, of course, if you have one, the museum wants it, working or not.
Reactie 18:

Sjef Vaes, 13-05-2020: Ik heb na mijn mil-dienst in 1962 bij Friden gearbeitet, in de onderhoudsdienst tot 1965 toen ben ik naar Zwitserland gegaan en daar ben ik nog steeds.
Mijn broer Jan en mijn vader hebben er ook gewerkt.
Ik heb bij Friden heel leuke tijd gehad. Eén naam ken ik nog nl Harry Bolt.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: